ગુના સંદર્ભે જાણવા જેવી માહિતી

0
970

ફરિયાદ : ગુનાના બે પ્રકાર હોય છે.
(1) કોગ્નિઝેબલ ગુનો : પોલીસ અધિકારના ગુનાને કોગ્નિઝેબલ ગુનો કહેવાય છે જેમાં ગુનાના આરોપીને વગર વોરંટે પકડવાની સત્તા પોલીસ ધરાવે છે.
– કોગ્નિઝેબલ ગુનાની ફરિયાદ : પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અધિકારીશ્રીને લેખિત કે મૌખિક રીતે આપી શકાય છે. મૌખિક ફરિયાદ એ જ વખતે લખીને ફરિયાદીને વાંચી સંભળાવી તેઓની સહી લઇ તેની નકલ ફરિયાદીને વિનામૂલ્યે આપવામાં આવે છે. આવી ફરિયાદ ટપાલ મારફતે પણ મોકલી શકાય છે. આઉટ પોસ્ટમાં પણ આ રીતે ફરિયાદ કરી
શકાય છે.
(2) નોન-કોગ્નિઝેબલ ગુનો : જે ગુનાના આરોપીને પોલીસ કોર્ટની પરવાનગી (વોરંટ) વગર પકડી શકતી નથી તેવા ગુનાને નોન-કોગ્નિઝેબલ ગુનો ગણવામાં આવે છે.
– નોન-કોગ્નિઝેબલ ગુનાની ફરિયાદ : નોન-કોગ્નિઝેબલ ગુનાની ફરિયાદ પોલીસ સ્ટેશનમાં આપી શકાય છે. જેની નોંધ નોન-કોગ્નિઝેબલ ફરિયાદ રજિસ્ટરમાં કરવામાં આવેછે. ગુનો નોંધવામાં આવતો નથી. આવી ફરિયાદની તપાસ કોર્ટની પરવાનગી મેળવ્યા બાદ કરવામાં આવે છે. દરેક કોગ્નિઝેબલ ગુનાની તપાસની શરૂઆત એફ.આઇ.આર.થી થાય છે. ફરિયાદ ખાસ કરી ભોગ બનનાર અથવા બનાવ વિશે જાણતા હોય તેણે કરવી જોઇએ. ઘણા કિસ્સામાં બિનવારસી લાશ મળે અને તે ગુનાઇત મૃત્યુ હોવાનું ફલિત થાય અને બનાવ અંગે કોઇ ફરિયાદી હાજર ન મળે તેવા સંજોગોમાં પોલીસ ફરિયાદી બને છે. ફરિયાદ પોલીસ સ્ટેશનમાં પી.એસ.ઓ.ને અગર બનાવ સ્થળે હાજર પોલીસ અધિકારીની સમક્ષ કરી શકાય છે.
ફરિયાદીએ ધ્યાન આપવાની વિગત :
બનાવ બન્યા બાદ તરત જ નજીકના પોલીસ સ્ટેશન જઇ ફરિયાદ આપવી જોઇએ. ફરિયાદમાં બનાવનું કારણ અને હેતુ જણાવવા જોઇએ.
બનાવ અંગે સત્ય હકીકત જ જણાવવી અને બનાવ સ્થળે હાજર સાક્ષીઓની જાણકારી હોય તો તેની વિગત અવશ્ય જણાવવી. બનાવવાળી જગ્યાએ પોલીસ તપાસમાં આવે ત્યાં સુધી જે તે હાલતમાં જાળવી રાખવી ફરિયાદીએ કરેલી ફરિયાદની વિગત, વાંચી સહીં કરવી અને તેની નકલ વિનામૂલ્યે મેળવી લેવી.
ફરિયાદીએ જાણી જોઇ ખોટી ફરિયાદ કરી હોવાનું તપાસ દરમિયાન જણાય ત્યારે પોલીસ, બી ફાઇનલ ભરી ફરિયાદી વિરુદ્ધમાં કોર્ટની પગલાં લેવાની કાર્યવાહી કરી શકે છે.
( બી તપાસ )
કોગ્નિઝેબલ ફરિયાદ નોંધાયા બાદ પોલીસ અધિકારી દ્વારા તે ગુનાની તપાસ તરત કરવામાં આવે છે. બનાવવાળી જગ્યાએ જઇ તેનું પંચનામું કરી સાહેદોનાં નિવેદનો લેવાં અને જરૂરત જણાયે ફોરેન્સિક નિષ્ણાતોની મદદ પણ લેવામાં આવે અને આરોપી વિરુધ્ધ પૂરતો પુરાવો તપાસ દરમિયાન જણાય પછઈ તે કામે ઇન્સાફ કરવા ચાર્જશીટ કરી કોર્ટમાં મોકલવામાં આવે છે.
આવા ગુનાના કામે તપાસ દરમિયાન પૂરતા પૂરાવા ન મળે અથવા આરોપી શોધી શકાય નહીં કે ફરિયાદ ખોટી હોવાનું જણાય, ફરિયાદ દીવાની પ્રકારની જણાય અથા પોલીસ અધિકાર બહારની જણાય તેવા સંજોગોમાં તપાસ કરનાર અધિકારી તરફથી નીચેની વિગતે જુદી જુદી સમરી માગવામાં આવે છે.
વર્ગ એ સમરી :-
નજીકના ભવિષ્યમાં આરોપી મળવાની શકયતા ન હોવાનું જણાય ત્યારે
વર્ગ બી સમરી :-
ફરિયાદ ખોટી હેાવાનું જણાય ત્યારે
વર્ગ સી સમરી :-
હકીકતની ભૂલના કારણે ફરિયાદ થયેલી હોવાનું ફલિત થાય અથવા તપાસના અંતે ફરિયાદની વિગત દીવાની પ્રકારની હોવાનું જણાય ત્યારે
વર્ગ એન.સી. સમરી :-
તપાસના અંતે પોલીસ અધિકાર બહારનો ગુનો હોવાનં જણાય આવે ત્યારે ગુનો દાખલ થયા બાદ 14 દિવસ સુધીમાં ગુનાની તપાસ પૂર્ણ કરવાની હોય છે. પરંતુ સમય મર્યાદામાં તપાસ પૂર્ણ ન થાય તેવા સંજોગોમાં ઉપરી અધિકારીશ્રીની મંજૂરી મેળવી મુદતમાં વધારો કરી તપાસ ચાલુ રાખવામાં આવે છે.
સી.આર.પી.સી. કલમ-41 (2) હેઠળ પોલીસ વગર વોરંટે પકડવાનો અધિકાર ધરાવે છે. તેવી જ રીતે, કોગ્નિઝેબલ ગુના અટકાવવા સી.આર.પી.સી. કલમ 151 હેઠળ વગર વોરંટે ધરપકડ કરવાની સત્તા છે. નામદાર કોર્ટે ઇશ્યુ કરેલ ધરપકડ વોરંટના આધારે પોલીસ તે વ્યકિતની અટકાયત કરી શકે છે. જો વોરંટ જામીનપાત્ર હોય તો શરતોને અધીન રહી તેવી વ્યકિતને જામીનમુકત થવાનો અધિકાર છે. જયારે બિનજામીનલાયક વોરંટ અન્વયે ધરપકડ થયેલી વ્યકિતને 24 કલાકની અંદર વોરંટ ઇશ્યુ કરનાર કોર્ટે સમક્ષ રજૂ કરવાનો રહે છે. તેવી જ રીતે વગર વોરંટે ગુનાના કામે ધરપકડ કરવામાં આવેલી વ્યકિતને પણ 24 કલાકની અંદર જે તે હકૂમતી કોર્ટ સમક્ષ અટક કરેલ વ્યકિતને રજૂ કરવાનો રહે છે. તપાસ અર્થે આરોપીની પોલીસ કસ્ટડીમાં વધુ સમય માટે જરૂરત જણાય તેવા સંજોગોમાં કોર્ટની પરવાનગી મેળવી શકાય છે.
ગુનો જામીનલાયક હોય તો પકડાયેલા આરોપીને યોગ્ય જામીન રજૂ કરવાથી જામીન પર મુકત કરવામાં આવશે. નામદાર કોર્ટો આપેલી સૂચના મૂજબ કોઇ પણ વ્યકિતને અટક કરવામાં આવે ત્યારે તેને શા માટે પકડવામાં આવી છે. તેની જાણ કરી અટક મેમોમાં તેની સહી લેવી અને પકડાયેલા વ્યકિતનાં સગાં,સંબંધીને તાત્કાલિક ધરપકડ બાબતે જાણ કરવી. પકડાયેલી વ્યકિતઓના નામ અત્રેના કંટ્રોલરૂમે રાખવામાં આવે છે. રિમાન્ડ દરમિયાન દર 48 કલાકે અટકાયતીની ફરજિયાત મેડિકલ તપાસણી તપાસ કરનારે કરાવવી પડે છે. અને રિમાન્ડ દરમિયાન અટકાયતીને કોર્ટની પરવાનગી પછી જ હાથકડી, રસ્સી પહેરાવી, બાંધી શકાય છે.
જડતી :-
સી.આર.પી.સી.ના પ્રકરણ-7માં જડતી અંગેની સત્તા આપવામાં આવી છે. જડતીની જોગવાઇ કલમ 93 થી 102માં આપવામાં આવી છે. તે મૂજબ વોરંટથી કે ઠરાવથી જડતી કરી શકાય છે. મહિલા આરોપીની અંગ જડતી મહિલા પોલીસ પાસે જ કરાવવી અને આ મહિલા આરોપીનો અધિકાર છે.

– મુદ્દામાલ ક્બ્જો લેવા અંગે :-

કેટલાક ગુનાઓમાં ગુનાવાળી જગ્યાએથી તેમ જ મિલકત વિરુદ્ધના ગુનામાં થયેલો મુદ્દામાલ કબ્જો લેવાની સત્તા પોલીસ ધરાવે છે. કબ્જે લેવાયેલા મુદ્દામાલની પાવતીમાં નોંધ કરવી પડે છે. અને એક નકલ જેની પાસેથી મુદ્દામાલ કબજો લીધો હોય તેની આપવી પડે છે.
અરજીની તપાસ :-
અત્રે જિલ્લા પોલીસ અધીક્ષક કચેરીમાં અરજી શાખા જિલ્લા પોલીસ અધીક્ષકના સીધા માર્ગદર્શન હેઠળ કાર્યરત હોય છે.
અરજદાર પોતાની અરજી પોલીસ સ્ટેશન, પોલીસ ચોકી, આઉટ પોસ્ટમાં અથવા ઉપરી અધિકારીશ્રીને આપી શકે છે. અરજીની તપાસ સબબ અરજદારને અસંતોષ હોય તો નાયબ પોલીસ અધિકારીશ્રી અથવા જિલ્લા પોલીસ અધિકારીશ્રીને મળી રજૂઆત કરી શકે છે.
સામાન્ય રીતે અરજી દિવસ 14માં પૂર્ણ કરી નાખવાની હોય છે અને તપાસ માટે વધુ સમયની જરૂરિયાત હોય તો ઉપરી અધિકારીની તપાસ કરનારે પરવાનગી લેવાની હોય છે. દરેક પ્રકારની અરજી અરજી શાખા મારફતે તપાસર્થે મોકલવામાં આવે છે. અને તેના આખરી નિકાલની જાણ અરજદારને કરવામાં આવે છે.
કેદીને હાથકડી, બેડી પહેરાવવા બાબત :-
કોઇ પણ કાચા કે પાકા કામના કેદીઓને કોર્ટમાં કે જેલમાં લઇ જતી, લાવતી વખતે કયા સંજોગોમાં કેદીના હાથકડી કે બેડી પહેરાવવી તે અંગેનો સ્પષ્ટ નિયમો છે. કોર્ટેના સ્પષ્ટ આદેશો સિવાય કેદીને હાથકડી પહેરાવવામાં આવતી નથી. તેમ છતાં જયારે પોલીસ અધિકારીને-એસ્કોર્ટ અધિકારીને જણાય કે કેદી તોફાન કરે કે નાસી જવાનો પ્રયાસ કરે તેવો છે અને કોર્ટથી હાથકડી પહેરાવવા માટેના આદેશો તાત્કાલિક મેળવી શકાય તેમ નથી ત્યારે વિવેકબુદ્ધિ વાપરી હાથકડી પહેરાવી શકે છે. અને આવા કિસ્સાઓમાં તેમણે કરેલી કાર્યવાહી અંગે સ્પષ્ટ કારણો નોંધી ન્યાયાધીશની મંજૂરી લેવાની રહે છે. આ અંગેનો પરિપત્ર અત્રેના તમામ થાણા અધિકારીને પાઠવવામાં આવ્યો છે અને પરિપત્રમાં જણાવેલી સૂચનાઓનો ચુસ્ત અમલ કરવા જણાવવામાં આવ્યો છે.
ગામના સરપંચોની ફરજો :-
ગામમાં દીવાની કે ફોજદારી ગુનો બને તેવા બનાવોની જાણ તરત જ પોલીસ સ્ટેશને કરવી જોઇએ. ગામમાં કોઇ વ્યકિત અકુદરતી અથવા અકસ્માતથી મૃત્યુ પાસે અથવા ગામમાં શબ મળી આવે ત્યારે આઉટ પોસ્ટ અથવા પોલીસ ચોકી અગર પોલીસ સ્ટેશનમાં જાણ કરવી જોઇએ. ભૂગર્ભમાં કોઇ અસામાજિક પ્રવૃત્તિ ચાલતી હોય તેની જાણ પણ પોલીસને કરવી જોઇએ. ગામમાં બે કામો વચ્ચે કોઇ કારણોસર મનદુ:ખ થયેલું હોય તો તેની પણ જાણ કરવી જોઇએ. ગામમાં અનુ.જાતિ-અનુ. જન જાતિના લોકો સમાજમાં એક સમાન તક સાથે જીવી શકે તે માટે સાનુકૂળ વાતાવરણ ઊભું કરી તેઓ પર અત્યાચાર ન થાય તેેઓની સાથે આભડછેટ ન રાખવામાં આવે તેની કાળજી રાખવી જોઇએ.

( વિપુલ શ. દવે દ્વારા )

NO COMMENTS