ફળોની રાણી કેરીની થઇ રહી છે પધરામણી

0
495
Mango season

(વંદિતાબેન રાજયગુરુ-ધોરાજી)

અમૃત તુલ્ય આમ્રફલ, કેરીને ફળોની રાણી ગણવામાં આવે છે. ઉનાળાનું આગમન થતા જ પહેલા કાચી કેરી કે જેને અમુક જગ્યાએ ખાખડી કે ખાખટી કહેવામાં આવે છે. તેની અને ત્યારબાદ પાકી કેરી પાછળ અબાલવૃધ્ધ સૌ ઘેલા બની જાય છે. અમીરો માટે કેરી સ્વાદિષ્ટ ફળ ગણાય છે. ગરીબ માટે કેરી સંપૂર્ણ ભોજન સમાન છે.
ભારતમાં આશરે 70 ટકા જેટલા વિસ્તારમાં ઠેર ઠેર આમ્રવૃક્ષો ઉગાડવામાં આવે છે. એમ કહેવાય છે કે, કેરીનું મુળ સ્થાન ભારતમાં જ હતું. બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયી ફાઇયાન અને યુએન સેંગ લખ્યું છે કે, આમ્ર રસીકોએ ભગવાન બુદ્ધને આમ્ર કૃંજ ભેટમાં આપેલી જેનાથી એ આમ્રવૃક્ષ નીચે બેસીને વિશ્રામ કરી શકે ઇ.સ.150 વર્ષ પૂર્વે સાચીના સ્તુપોમાં કેરીના વૃક્ષો અને ફળોના ચીત્રો જોવા મળે છે. કેરીનું વાનસ્પતિક વૈજ્ઞાનિક નામ મૈજીફેરા દાંડીકા છે. જે એના કાર્ડીયેસી કુળ જાતીનું ગણાય છે. કેરી ભારતનું મુખ્ય ફળદાયી ફસલ ગણાય છે. હિમાલયથી પંજાબ આસામ સુધી ઠેર ઠેર આમ્ર વૃક્ષો જોઇ શકાય છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી કેરીની નીકાશ ખુબ થવા લાગી છે. ખાસ કરીને આરબ દેશોમાં કેરીની વધુ નિકાશ થાય છે. કેરીની નિકાશ એગ્રીકલ્ચર એન્ડ પ્રોસેસ ફૂડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરીટી નામની સરકારી સંસ્થા દ્વારા થાય છે. કેરીનો ઉદભવ અને ઇતિહાસ ધી કંડોલ (1884) અનુસાર કેરીની ખેતી લગભગ ચાર હજાર વર્ષ પહેલા શરૂ થઇ હતી. પપનો ઇ 1920ના વિચાર અનુસાર એનું મુળ પૂર્વ ભારત, આસામ, બર્મા, ક્ષેત્રનું હોવાનું મનાય છે. પ્રાચીન કાળથી જ કેરીની લોકપ્રિયતા જાણીતી હતી.
સંસ્કૃત સાહિત્યમાં કેરીનું વર્ણન કલ્પવૃક્ષના સ્વરૂપમાં કરવામાં આવેલ છે. માત્ર ભારત જ નહીં વિશ્ર્વના અન્ય દેશોમાં પણ કેરીની અનેક જાતો ઉગાડવામાં આવે છે. ઇ.સ. 4 કે પ ની સતાબ્દિ પૂર્વે ભારતીયો દ્વારા મલ્યાલમ તથા પૂર્વ એશિયાય દેશોમાં આમ્ર ફળ લઇ જવામાં આવ્યું ત્યાંથી લગભગ 10 મી સદીમાં પારસીઓ દ્વારા પૂર્વ આફ્રિકાના તટવર્તી પ્રદેશોમાં લઇ જવામાં આવ્યું.
ત્યાંથી પોર્ટગીઝોએ કેરીને પશ્ર્ચિમ આફ્રિકા સુધી પહોંચાડી, ત્યાંથી લગભગ 18મી સદીના આરંભમાં કેરી બ્રાઝીલ પહોંચી ગઇ. ભારતમાં કેરીની ખેતીમાં ઉત્તર પ્રદેશમાં સર્વ પ્રથમ, બિહારનો બીજો નંબર, ત્યારબાદ પશ્ર્ચિમ બંગાળ, આંધ્રપ્રદેશ, તમિલનાડુનો ક્રમ આવે છે.
ભારતમાં જુદા જુદા પ્રદેશોમાં કેરીની લગભગ 1200 જાતની ફસલો થાય છે. પરંતુ વ્યવસાયિક દ્રષ્ટિએ લગભગ 30 જાતની કેરી વિશેષ ઉગાડવામાં આવે છે. તેના રંગ, રૂપ, સ્વાદ, આકાર, ગંધના આધારે કેરીના અલગ અલગ નામો પાડવામાં આવ્યા છે.
પાકિ કેરીમાં મુખ્યત્વે કાર્બોહાઇડ્રેડસ, સુક્રોઝ, ગ્લુકોઝ તથા ફટરોસ ઉપરાંત માલ્ટોઝ પણ હોય છે. તાજી કુમળી કેરીમાં સ્ટાર્ચ વધારે હોય છે. જે કેરી પાકતી વખતે અ પચાયક શર્કરામાં રૂપાંતર થાય છે. એમાનો કેટલોક સુક્રોઝ બને છે. જે ફળ પાકયા પછી સર્કરામાં વિઘટીત થઇ જાય છે. પાકિ કેરીમાં વિટામીન એ વિશેષ હોય છે. જયારે લંગડા કેરીમાં વિટામીન એ ની સાથે સાથે વિટામીન સી પણ વિશેષ માત્રામાં હોય છે. કેરીમાં પોટેશીયમનું પ્રમાણ સારું એવું હોય છે. અથાણા માટેની તૈયાર થયેલી કેરીમાં સાઇટ્રીક એસીડ મૌલીક એસીડ તથા સક્રસેની એસીડ હોય છે.
પાક્યા પછી ફળમાં ખટાશ ઘટતી જાય છે અને મીઠાશ વધતી જાય છે. પાકિ કેરીના મીઠા રસમાં વીટામીન એ અને સી પુષ્કળ માત્રામાં હોય છે. વિટામીન એ જંતુનાશક છે, તો વીટામીન સી ત્વચા રોગ પ્રતિકારક હોય છે.
આમ કેરીમાં ઔષધીય ગુણધર્મો રહેલા છે. કેરીનો રસ આજકાલ ઘર ઘરની પ્રિય વાનગી બની ગઇ છે. લોકો મધમીઠી કેરી ખરીદવા તલપાપડ રહેતા હોય છે. લોકો વધતી જતી ડિમાન્ડનો ફાયદો વેપારીઓ ઉઠાવી લેતા હોય છે. આજકાલ કાચી કેરીને જબરજસ્તીથી પકાવતા કેલ્શીયમ કાર્બાઇડ નામના રસાયણનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. વેપારીઓમાં ઓછા સમયમાં ઝડપથી કેરી પકાવી વધુ નફો કરવાની વૃતિ ઘર કરી ગઇ છે. રાતો રાત નફો રડવાની વૃતિથી વેપારીઓ કેરી પકાવવામાં કેલ્શીયમ કાર્બાઇડનો ઉપયોગ કરે છે. જેનાથી કેન્સર થવાની શકયતા તબીબોએ વ્યકત કરી છે. છેલ્લા કેટલાય વર્ષોથી આવા રસાયણનો ઉપયોગ કરીને કેરી, મૌસંબી, સંતરા, પપૈયા, કેળા, લીંબુ વગેરે પકાવવામાં આવે છે. ખરેખર તે ખોટું છે. ગ્રાહકોએ જોઇ ચકાસીને કેરી ખરીદવી હિતકારક છે. કૃષિ તજજ્ઞોના જણાવ્યા મુજબ કેરી ખાતા પહેલાં તેને સ્વચ્છ પાણીથી ધોઇ સાફ કરી ખાવી.

NO COMMENTS